Aspartaam: wat is het, wat doet het in het lichaam en moeten we ons zorgen maken?

Aspartaam is een van de meest gebruikte kunstmatige zoetstoffen ter wereld. Het komt voor in veel light- en suikervrije dranken, kauwgom, desserts, zoetstoffen voor gebruik aan tafel en andere producten met een verlaagd suikergehalte. Aspartaam is ongeveer 200 keer zoeter dan suiker. Nu consumenten steeds meer belangstelling hebben voor de ingrediënten in hun voeding, worden er ook vragen gesteld over aspartaam en gezondheid, waaronder de mogelijke effecten op de hersenen, het zenuwstelsel, het darmmicrobioom en de gezondheid op de lange termijn.

Maar wat is aspartaam precies, wat gebeurt ermee in het lichaam en wat vertelt het huidige wetenschappelijke bewijs ons daadwerkelijk?

Wat is aspartaam?

Aspartaam is een kunstmatige zoetstof met een lage calorische waarde, die ook bekendstaat onder het nummer van het levensmiddelenadditief: E951. Het wordt gevormd uit twee aminozuren — asparaginezuur en fenylalanine — en wordt gebruikt om producten zoeter te maken zonder de hoeveelheid calorieën die met gewone suiker gepaard gaat.

Wanneer aspartaam wordt verteerd, wordt het afgebroken in de afzonderlijke bestanddelen, waaronder kleine hoeveelheden methanol. Het lichaam verwerkt deze stoffen vervolgens via normale stofwisselingsprocessen.

Aspartaam is in de Europese Unie, waaronder Nederland, toegestaan voor gebruik in levensmiddelen onder de geldende Europese regelgeving. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft de veiligheid van aspartaam en de stoffen waarin het in het lichaam wordt afgebroken beoordeeld. Het gebruik van E951 is toegestaan binnen de vastgestelde voorwaarden en maximale gebruiksniveaus.

Is aspartaam een neurotoxine?

Een van de meest controversiële vragen rond aspartaam is of het moet worden beschouwd als een neurotoxine.

De term "neurotoxine" verwijst naar een stof die een schadelijk effect kan hebben op het zenuwstelsel. De bewering dat aspartaam bewezen een neurotoxine is, wordt momenteel niet ondersteund als een vaststaande conclusie door Europese of internationale voedselveiligheidsautoriteiten.

Toch bestaan er al tientallen jaren zorgen over mogelijke neurologische effecten. Onderzoekers hebben gekeken naar mogelijke verbanden tussen kunstmatige zoetstoffen en hoofdpijn, stemming, cognitieve functies en de werking van het zenuwstelsel. Sommige onderzoeken hebben vragen opgeworpen over mogelijke biologische mechanismen, maar het totale beschikbare bewijs laat niet zien dat normale blootstelling aan aspartaam via de voeding bij de algemene bevolking neurologische schade veroorzaakt.

Dit onderscheid is belangrijk. Het is redelijk om zorgen over aspartaam en het zenuwstelsel te bespreken, maar het zou misleidend zijn om de bewering dat aspartaam definitief een neurotoxine is als een vaststaand wetenschappelijk feit te presenteren.

Aspartaam en de hersenen

Aspartaam wordt in het lichaam afgebroken tot stoffen die betrokken zijn bij normale biochemische processen. Omdat sommige afbraakproducten betrokken zijn bij processen die verband houden met het zenuwstelsel, blijven wetenschappers onderzoeken of een hoge of langdurige blootstelling biologische effecten kan hebben.

Sommige mensen melden ook hoofdpijn of andere klachten na het consumeren van producten die aspartaam bevatten. Individuele ervaringen bewijzen echter niet noodzakelijkerwijs dat er sprake is van een oorzakelijk verband, en onderzoek heeft niet overtuigend aangetoond dat aspartaam deze klachten bij de algemene bevolking veroorzaakt.

Daarom is het belangrijk om beide uitersten te vermijden: elke zorg afdoen als desinformatie, maar ook elk mogelijk risico presenteren alsof het bewezen is.

Is aspartaam kankerverwekkend?

De discussie over aspartaam veranderde aanzienlijk in 2023, toen het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), aspartaam indeelde in groep 2B — "mogelijk kankerverwekkend voor de mens".

Deze classificatie was gebaseerd op wat het IARC omschreef als beperkt bewijs voor kanker bij mensen, beperkt bewijs uit onderzoek bij proefdieren en beperkt mechanistisch bewijs.

Dit betekent niet dat het IARC heeft geconcludeerd dat aspartaam definitief kanker veroorzaakt. IARC-classificaties hebben betrekking op een mogelijk gevaar (hazard) en bepalen op zichzelf niet hoe groot het daadwerkelijke risico is bij een bepaalde hoeveelheid blootstelling.

Tegelijkertijd heeft het Gezamenlijk Comité van deskundigen van de WHO en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) voor levensmiddelenadditieven (JECFA) het beschikbare bewijs vanuit het perspectief van risicobeoordeling geëvalueerd. Het comité handhaafde een aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) van 40 mg aspartaam per kilogram lichaamsgewicht per dag.

Het onderscheid tussen gevaar en risico is essentieel om de discussie over aspartaam goed te kunnen begrijpen.

Wat doet aspartaam met de darmen?

De relatie tussen aspartaam en darmgezondheid is een onderwerp waar steeds meer wetenschappelijke belangstelling voor bestaat.

Ons spijsverteringsstelsel bevat biljoenen micro-organismen die gezamenlijk het darmmicrobioom worden genoemd. Deze bacteriën en andere micro-organismen spelen een belangrijke rol bij de spijsvertering, het immuunsysteem en verschillende stofwisselingsprocessen.

Wetenschappers onderzoeken of kunstmatige zoetstoffen invloed kunnen hebben op de samenstelling en activiteit van micro-organismen in de darmen. Onderzoek naar niet-suikerzoetstoffen heeft uiteenlopende resultaten opgeleverd. De uitkomsten kunnen verschillen afhankelijk van de specifieke zoetstof, de hoeveelheid die wordt geconsumeerd en individuele verschillen in het darmmicrobioom.

Het is daarom te vroeg om categorisch te stellen dat aspartaam "de darmen beschadigt" of bij mensen darmdysbiose veroorzaakt. Tegelijkertijd is de mogelijke interactie tussen kunstmatige zoetstoffen en het darmmicrobioom een onderwerp dat verder onderzoek verdient.

Voor mensen die last hebben van spijsverteringsklachten kan het zinvol zijn om te kijken naar de totale consumptie van suikervrije en sterk bewerkte voedingsmiddelen, in plaats van één afzonderlijk ingrediënt uit de context te halen.

Moet je aspartaam vermijden?

Of je aspartaam wilt consumeren, is uiteindelijk een persoonlijke keuze. De huidige Europese veiligheidsbeoordelingen beschouwen het gebruik van aspartaam binnen de vastgestelde voorwaarden en blootstellingslimieten als veilig voor de algemene bevolking.

Sommige consumenten kunnen er echter voor kiezen om hun inname van kunstmatige zoetstoffen te beperken als onderdeel van een bredere voedingskeuze waarbij zij minder sterk bewerkte voedingsmiddelen en dranken consumeren.

Het is ook belangrijk om te onthouden dat het vervangen van suiker door een kunstmatige zoetstof een product niet automatisch gezond maakt. Een lightdrank kan minder calorieën bevatten dan een suikerhoudende drank, maar de voedingswaarde en de samenstelling van het totale voedingspatroon blijven belangrijk.

Mensen met fenylketonurie (PKU) moeten de inname van fenylalanine vermijden of strikt beperken. Producten die aspartaam bevatten, zijn daarom voorzien van de daarvoor vereiste waarschuwing, omdat aspartaam een bron van fenylalanine is.

De conclusie over aspartaam

Aspartaam blijft een van de meest besproken levensmiddelenadditieven in onze moderne voeding. Hoewel het in de Europese Unie is toegestaan voor gebruik onder vastgestelde voorwaarden en binnen de geldende aanvaardbare dagelijkse inname als veilig wordt beschouwd, blijven er wetenschappelijke vragen bestaan over mogelijke effecten op de lange termijn.

De classificatie van aspartaam door het IARC in 2023 als "mogelijk kankerverwekkend voor de mens" heeft een nieuwe dimensie aan de discussie toegevoegd. Deze classificatie moet echter niet worden geïnterpreteerd als bewijs dat normale consumptie van aspartaam kanker veroorzaakt. Tegelijkertijd blijft onderzoek naar kunstmatige zoetstoffen, het zenuwstelsel en het darmmicrobioom zich ontwikkelen.

Voor consumenten die zich zorgen maken over bijwerkingen van aspartaam, aspartaam en darmgezondheid, kunstmatige zoetstoffen en de hersenen, of de vraag of aspartaam een neurotoxine is, is het verstandig om het beschikbare wetenschappelijke bewijs in zijn geheel te bekijken, het verschil tussen gevaar en risico te begrijpen en zowel alarmistische beweringen als al te stellige geruststellingen kritisch te benaderen.

Zolang het onderzoek verdergaat, kan het voor mensen die hun voedingspatroon willen aanpassen een verstandige keuze zijn om minder sterk gezoete voedingsmiddelen en dranken te consumeren — ongeacht of deze suiker of kunstmatige zoetstoffen bevatten — en zo te wennen aan een minder zoete smaak.

Voor meer informatie Get In Touch